Gekiemde granen, noten en zaden

februari 26, 2007

Gekiemde granen zouden altijd een groot deel van de voedingswijze moeten uitmaken, en ze kunnen dan ook op vele manieren worden gebruikt – in salades, boterhammen, groentegerechten, als ontbijtgranen, en als toevoeging bij broden en bakwaren. Alhoewel moeten we waarschuwen tegen een teveel eten van rauwe gekiemde granen, omdat deze rauwe kiemen irriterende stoffen bevatten die de dieren er vanaf houden om de zachte scheuten er van te eten. Deze substanties worden door het koken geneutraliseerd. Gekiemde granen worden gewoonlijk licht gestoomd of toegevoegd aan soepen en casseroles.

Bijna ieder graan of zaad kan zo worden gekiemd – tarwe, rogge, gerst, radijszaad, uien, kikkererwten en amandelen. De zaden van pompoen en zonnebloem kiemen ook goed. Lijnzaad is een van de zaden dat moeilijk ontkiemt, en dat te slijmerig wordt om goed te kunnen spoelen, en haverzaad zal niet goed kiemen als het eens van hun buitenste pel is ontdaan. Bestraald zaad zoals dat als specerijen verkocht wordt, kan ook niet ontkiemen. Noten zoals pecannoten en walnoten waarvan de schil werd verwijderd kunnen niet kiemen, maar een overnacht weken er van in warm gezouten gefilterd water zal de kiemen- inhibitors er van neutraliseren . Amandelen zonder schil en pinda’s zullen vaak kiemen, een teken er voor dat de huid er van werd verwijderd via mechanische middelen en niet via koken of roosteren.

Er is alleen een soort zaad dat we niet in gekiemde vorm (of enigerlei vorm) kunnen aanbevelen en dat is verrassenderwijs alfalfa! Na mungbonen is alfalfa het soort kiemen dat in de gezondheidswereld wijd aangeprezen wordt. Jammer genoeg lijkt het zo te zijn dat alfalfa verkeerd werd aanbevolen. Testen hebben uitgewezen dat alfalfa kiemen het immuunsysteem belemmeren en kunnen bijdragen tot ontstekingsprocessen in artritis en lupus. Alfalfazaden bevatten een aminozuur dat canavanine heet, en dat toxisch kan zijn voor de mens en dier als het in meer dan kleine hoeveelheden wordt genomen. (Canavanine wordt niet aangetroffen in volwassen alfalfa-planten; het wordt blijkbaar tijdens de groei blijkbaar gemetaboliseerd).

Granen (tarwe, rogge, gerst)
Spoel ze 2 x per dag. De kiempjes zijn dun en wit. Ze zullen klaar zijn na 3 tot 4 dagen als ze een maximum lengte bereiken van 6 mm. Gebruik het om bulgur te maken en volwaardige graancassaroles, of voeg het toe aan het brood.

Boekweit
Begin met onverwerkte volwaardige boekweitzaden die niet geroosterd werden. Spoel, ze 2 tot 3 maal per dag. De kleine kiempjes zijn klaar na 2 dagen. Gebruik ze om kasha van te maken.

De belangrijkste van de ongezonde stoffen in de sojaboon zijn de sterke enzymeninhibitors, die de werking van trypsine, gebruikt voor de eiwitvertering, blokkeren, waardoor eiwitten en aminozuren niet voldoende benut kunnen worden, en er ook indigestie kan ontstaan. Soja bevat ook hemaglutinine, dat de rode bloedlichaampjes laat samenklonteren.

Enzymeninhibitors in granen en sojabonen
Onderzoek heeft uitgewezen dat zowel de enzymeninhibitors als hemaglutinine de groei van kinderen kunnen tegengaan, en enkel het fermentatieproces deactiveert ze. De enzymeninhibitors concentreren zich in het weekwater van tofu, wat de hoeveelheid in de gestremde soja vermindert.
Vergeleken met granen en groenten hebben sojabonen het hoogste gehalte aan phytaten, die de opname van essentiële mineralen in de darmen verminderen, vooral van zink. Zink is essentieel voor het goed functioneren van het immuunsysteem, het zenuwstelsel en de bloedsuikerspiegel.
Studies hebben uitgewezen dat het hoge phytaatgehalte in op graan en groente gebaseerd voedsel, in de derde wereld bijdraagt aan mineralentekorten. Terwijl weken en zuurdesemen de phytaten in granen afbreken, kan alleen fermentatie ze uit sojabonen elimineren. Dit betekent dat vegetariërs die regelmatig tufo en andere ongefermenteerde sojaproducten eten tekorten riskeren aan niet alleen zink, maar ook kalk, magnesium en ijzer. Door de haaranalyses te vergelijken van vegetariërs en niet vegetariërs, heeft een studie aangetoond dat vegetariërs geneigd zijn tot gebrek aan zink. Aziaten hebben traditioneel kleine hoeveelheden lang gefermenteerde soja gegeten, zoals miso, sojasaus,(tamari en shoyu) zowel als de ongefermenteerde sojakaas (tofu) en de snel gefermenteerde tempeh. Het fermentatieproces maakt de sojabonen beter verteerbaar door het afbreken van antinutriënten die meestal onveranderd blijven in de moderne sojaproducten.

Gefermenteerde zuivelproducten zelf maken

februari 26, 2007

Gefermenteerde zuivelproducten spelen een grote rol in vele traditionele keukens. In feite wordt alleen in het Westen de melk geconsumeerd in een “natuurlijke” of ongefermenteerde staat, en deze Oosterse praktijk is vrij nieuw. Voor het tijdperk van de industrialisatie consumeerden de Europeanen melkproducten zoals yoghurt, kaas, zuur-dikke melk en melkwei. Zonder pasteurisatie of ijskast verzuurt de melk en scheidt zich vanzelf af. Dit komt als gevolg van het proces van melkzuurfermentatie waarin melkzuur producerende bacteriën zowel de melksuiker (lactose) als het melkproteïne beginnen af te breken. Als deze vriendelijke bacteriën voldoende melkzuur hebben geproduceerd om alle bederf-bacteriën te inactiveren, dan is de melk verschillende dagen of weken effectief beschermd tegen bederf, en in het geval van kaas enkele jaren omdat die een verdere fermentatie ondergaat van een andere soort. Yoghurt is het gefermenteerd melkproduct waar we het meest vertrouwd zijn in het Westen. Het komt oorspronkelijk van Bulgarije. Anders dan spontaan verzuurde melk wordt yoghurt geproduceerd door de melk het eerst te verwarmen en er dan vervolgens een ferment in te doen. In Rusland is er een populaire drank, de kefir, een licht mousserende drank, soms licht alcoholisch, van gefermenteerde koeien-, geiten-, of schapenmelk. Koumiss, een andere Russische drank die populair is in de oosterse regionen wordt gemaakt van paardenmelk. In Europa worden verzuurde melkproducten nog steeds uitgebreid gebruikt. Zure of gefermenteerde room – crème fraiche – is een onmisbaar ingrediënt in soepen en sauzen. De heerlijke zure boter van Frankrijk en Duitsland wordt gemaakt van gekarnde gefermenteerde room. Gecultiveerde boter heeft geen zout nodig en het hoge enzymengehalte er van maakt deze makkelijk te verteren. Roomkaas en kwark worden traditioneel gemaakt door het fermentatieproces enkele dagen lang te laten voortgaan totdat de witte wrongel oftewel het caseïnehoudende deel van de melk zich van de melkwei afscheidt.Als deze roomkaas geperst wordt of met verdere culturen bezet, dan ondergaat het een traditioneel fermentatieproces dat resulteert in verschillende soorten kaas. De tegenwoordige kaasmakers beschouwen de melkwei als een afvalproduct, maar in vroegere tijden werd het gebruikt om een aantal andere gefermenteerde voedselsoorten en dranken van te maken. Net zoals het proces van het laten kiemen van graan, resulteert het laten fermenteren van melk in vele gezondheidsbevorderende veranderingen. De fermentatie breekt het caseïne af, oftewel het melkproteïne, een van de meest moeilijkst te verteren proteïnes. Het bezetten er van met een cultuur herstelt vele van de enzymen die door het pasteuriseren werden vernietigt, inclusief het lactase dat helpt om het lactose of melksuiker te verteren, en vele enzymen die het lichaam helpen om calcium en andere mineralen te absorberen. De lactase die geproduceerd wordt door het fermentatieproces staat vele mensen die gevoelig zijn voor verse melk toe om gefermenteerde melk producten te kunnen verdragen. Zowel het vitamine B-, en het vitamine C gehalte van de melk verhoogt zich gedurende de fermentatie.

Crème fraiche (zure room in Europese stijl)
Recept voor halve liter.
2/3 liter room, 1 eetlepel karnemelk of karnemelk van volle melk, of commerciële crème fraiche van goede kwaliteit.

Begin om crème fraiche zelf thuis te maken met de beste kwaliteit room die je maar kan vinden. Rauwe room is het beste, maar gepasteuriseerde zal het ook doen. Gebruik echter vooral geen ultra-gepasteuriseerde room. Doe deze nu in een schone glazen kruik of pot. Doe karnemelk er bij, of crème fraiche, en roer het goed, Doe de deksel er op en zet het 20-24 uur op een warme plaats. Zet het dan vervolgens op een koele plaats.

Piïma room
Recept voor een halve liter
1⁄2 liter room van goede kwaliteit, 1 eetlepel startcultuur

Room die met de piïmacultuur gefermenteerd is, is ongeveer hetzelfde als de crème- fraiche in Europese stijl. Gebruik de beste kwaliteit room die je kunt vinden. Rauwe room is het beste, maar gepasteuriseerde room zal het ook doen. Gebruik echter geen ultra- gepasteuriseerde room. Doe de room in een glazen pot. Doe de starter er bij, en draai de pot stevig dicht. Zet die nu 20 – 24 uur op een plaats met een stabiele temperatuur van 22 en 24 graden Celsius. Bewaar het goed koel. Als de room koel staat dan wordt die vrij stevig. Piïma room zal in de ijskast enkele weken houdbaar zijn. Er kan een dun geel of paars laagje op gaan zitten – dit kan simpelweg verwijderd worden met een lepeltje.

Karnemelk van volle melk
Recept voor een 1 liter

1 liter volle melk, bij voorkeur rauw, ca. 60 gram karnemelkcultuur of -ferment.

Dit is de makkelijkste van alle gefermenteerde melksoorten. Doe de melk in een glazen pot, doe het karnemelkferment er bij, roer het goed om en doe de deksel er op. Laat het staan op kamertemperatuur (maar niet hoger dan 27 graden Celsius.) tot de melk dik wordt en een beetje stremmen gaat. Goed koel bewaren. Zet 60 – 120 cc in een aparte pot in de ijskast voor de volgende keer.

Yoghurt van rauwe melk
Recept voor 1 liter
1 liter rauwe melk
Verwarm 1 liter rauwe melk au bain Marie tot 43,5 graden Celsius. Schep 2 eetlepels van de warme melk er uit en doe er 1 eetlepel yoghurt (commerciële of iets van de vorige keer) er bij. Roer het goed en doe het in een literpot met een wijde opening. Doe er verdere 2 eetlepels plus 2 theelepels yoghurt in de pot en roer goed. Maak die nu goed dicht en zet hem 8 uur lang op 35 graden Celsius in de dehydrator. Zet de pot daarna in de ijskast.

Kefir
Recept voor halve liter

Halve liter verse rauwe melk, 125 cc. room van goede kwaliteit (optioneel),1 eetlepel kefirgraan, of 1 zakje kefirpoeder

Kefir is dikker dan piïmamelk of karnemelk en heeft een wonderlijke zure smaak. Als men kefirgranen gebruikt, dan doe ze in een fijne zeef en spoel ze met gefilterd water. Doe de melk en de optionele room in een schone literpot met een wijde opening, doe de pot in een pan met zacht kokend water totdat de melk kamertemperatuur bereikt. Voeg de kefir granen of de poeder bij de melk, roer het goed en bedek het losjes met een doek. Zet dit nu 12 uur – 2 dagen op een warme plaats 21,5 – 25 graden Celsius.
Indien men poeder gebruikt, is de kefir al klaar als die dik wordt, gewoonlijk binnen de 24 uur. Indien men graan gebruikt dan moet men soms eens krachtig er door roeren om de granen te herverdelen. Proef ieder keer dat je roert eens. Als het de smaak bereikt die je graag hebt, dan is de kefir klaar. De kefir kan ook dik worden en mousserend, afhankelijk van de temperatuur, de incubatietijd, en de hoeveelheid stremmend “graan” dat je gebruikt. Schud de kefir door een zeef in een ander pot en verwijder de granen er uit. Bewaar ze in de ijskast. Gebruik de granen om een volgende portie kefir te maken, of bereid ze voor op bewaren door ze goed te spoelen en in een potje te doen met 1/8 liter gefilterd water. Ze kunnen in de ijskast enkele weken tot enkele maanden bewaard worden, of in het vriesvak of diepvries langer, tot
enkele maanden. Als ze te lang bewaard worden, dan zullen ze echter hun fermentatiekracht verliezen.

Wat heeft de “primitieve mens” gegeten?

februari 12, 2007

De eerste moderne onderzoeker die een zorgvuldige kijk op de gezondheid en eetgewoontes van geïsoleerd en traditioneel levende bevolkingsgemeenschappen wierp was Dr. Weston Price. Gedurende de 1930er jaren reisde Dr. Price over de hele wereld heen om bevolkingsgroepen te observeren die nog niet met de beschaving in aanraking waren gekomen, en die geheel op lokaal voedsel leefden. Terwijl de voedingswijze van deze mensen op vele punten verschillend was, hadden ze ook verschillende overeenkomsten die bij hun allen voorkwamen.

Ze aten:
Rijkelijk zeevoedsel of andere dierlijke proteïnes en vetten in de vorm van vlees en zuivelproducten; ze schatten de dierlijke vetten hoog in omdat deze absoluut noodzakelijk zijn voor de gezondheid; en ze aten vetten, vlees, fruit, groenten, peulvruchten, noten, zaden en onverwerkte granen in hun onverwerkte ongeraffineerde toestand. Alle primitieve diëten bevatten enkele rauwe voedselsoorten van zowel dierlijke als plantaardige herkomst. Dr. Price had veel gelegenheden om deze gezonde zogenaamde “primitieve mensen” te bestuderen en te vergelijken met leden van dezelfde bevolkingsgroepen van hetzelfde ras die “beschaafd” waren geworden en leefden op de producten van de industriële revolutie – geraffineerde granen, ingeblikt voedsel, gepasteuriseerde melk en suiker. Bij deze mensen vond hij rampzalig tandverval, infectieziektes, chronische ziektes en onvruchtbaarheid. Kinderen die geboren werden bij traditionele volkeren die overgestapt waren op de beschaafde voedingswijze, hadden scheef staande tanden, smallere gezichten, vervormingen van de botstructuur en een hoge verwachtingspercentage op ieder soort van medisch problemen. Onderzoeken die te talrijk zijn om op te noemen hebben Dr. Price’s observaties bevestigd dat de zogenaamde moderne beschaafde voedingswijze, in het bijzonder de westerse, die bestaat uit geraffineerde koolhydraten en gedevitaliseerde vetten en oliën, de ons door God gegeven genetische erfenis van lichamelijke perfectie en vitale gezondheid verpesten.

Latere onderzoeken op de voedingswijze van traditionele en niet-geïndustrialiseerde mensen hebben zich gefixeerd op de bereidingstechnieken er van.
Hun bereidingstechniek was:
Bijna universeel, lieten deze gemeenschappen allen hun granen, melkproducten en vaak ook groenten, fruit en vlees fermenteren of inmaken door een proces dat melkzuurfermentatie heet. Deze inmaaktechniek preserveert het voedsel zo dat het beschikbaar is gedurende periodes van schaarste, maar niet zoals moderne conserveringsmethodes dat doen en welke ons voedsel denatureren en dood maken, maakt de lacto-fermentatie de voedingsstoffen in deze voedselsoorten beter beschikbaar en voorziet het spijsverteringskanaal met gezondheidsbevorderend melkzuur en melkzuurproducerende bacteriën. Een andere techniek die overal in de etnische keukens gevonden werd is het gebruik van botten-bouillons die rijk zijn aan gelatine zoals ook aan calcium en ander mineralen.

Zoet
Zoetigheid in fruit, granen en groenten is een indicatie er voor dat ze rijp zijn en het maximum vitamine- en mineralengehalte hebben bereikt. Het natuurlijke zoete voedsel - suikerbiet, suikerriet en maïs – liggen in het bijzonder hoog in voedingsstoffen zoals de B- vitamines, magnesium en chroom.

Granen
Traditionele gemeenschappen weekten of fermenteerden hun granen voordat ze deze aten - een proces wat de phytaten en enzymen-inhibitors neutraliseert, en in effect daar van, het graan voorverteert zo dat al hun voedingsstoffen beter beschikbaar worden. Het laten kiemen, overnacht weken, en het ouderwetse zuur laten worden kan dit belangrijke voorverteringsproces in onze keukens doen.
Proteïnes
Onze primitieve voorouders leefden op een voeding die grotendeels uit vlees en vet was samengesteld, aangevuld met groenten, fruit, zaden en noten. Onderzoek van hun geraamtes wees uit dat ze een uitstekende botstructuur hadden, sterke spieren, en onberispelijke tanden. De agriculturele mens voegde melk, graan en peulvruchten aan de voeding toe. Deze voedselsoorten stonden hem toe om een meer confortabelere levensstijl te volgen dan het jagersleven, maar wel met een prijs. In zijn onderzoeken onder zogenaamde “primitieve volkeren”, bevond Dr. Weston Price dat diegenen wiens voedingsprogramma’s grotendeels uit granen en peulvruchten bestonden - terwijl ze wel een stuk gezonder waren dan de geciviliseerde mens - desondanks meer cariës hadden dan diegenen die primair op vlees en vis leefden. Schedels van prehistorisch levende mensen die overwegend op plantaardig voedsel leefden hebben tanden met cariës en abcessen, en laten zowel botproblemen als tuberculose zien.

Schaaldieren
Schaaldieren zoals kamschelpen, mossels en oesters, garnalen, krab en zeekreeft worden door traditionele volkeren hoog geprezen. Het zijn rijke bronnen aan vetoplosbare voedingsstoffen, vooral aan vitamine D.

Onderzoek duidt aan dat vlees dat op hoge temperaturen gebakken wordt verhoogde hoeveelheden carcinogenen bevat. Vlees zou rauw moeten worden gegeten, even aangebakken of gesmoord in water of bouillon. Vermijd verwerkt vlees zoals worst, spek en ander vlees dat met nitriet, met nitraten en met andere middelen werd geconserveerd. Met houtskool gegrild vlees en gerookt voedsel bevatten chemicaliën die polycyclisch genoemd worden, aromatische koolwaterstoffen die gebruikt worden om kanker bij laboratoriumdieren op te wekken, toch aten onze voorouders vrijelijk gerookt vlees en vis zonder te lijden onder hoge kankerpercentages. Er zijn waarschijnlijk andere factoren in de traditionele voedingswijze die beschermen tegen deze carcinogenen. De moderne mens wordt er het beste mee geadviseerd om gerookt en barbecuevlees maar matig te eten.

Fermentatie
Het proces van het fermentatie of verzuren van melk wordt in bijna alle traditionelebevolkingsgroepen gevonden die kuddes vee er op nahouden. Dit proces breekt gedeeltelijk het lactose af en verteert het caseïne voor. De eindproducten er van zoals yoghurt, kefir, en dikke zure melk worden vaak goed verdragen door volwassen en diegenen die geen verse melk kunnen verdragen. Boter en room bevatten maar een beetje lactose of caseïne en worden gewoonlijk wel goed verdragen in hun natuurlijke staat, zelfs door diegenen die lactose- intolerant zijn. Het is verder zelfs ook zo dat gefermenteerde of verzuurde boter en room ook beter verteerbaar zijn. Diegenen met een extreme intolerantie voor melkproteïne kunnen boter in de vorm van ghee - oftewel geklaarde boter - nemen waaruit deze solide stoffen verwijderd zijn. Kaas bestaat uit hoog geconcentreerde caseïne, en wordt door sommigen goed verdragen, en door andere weer het beste geheel vermeden. Kazen die van rauwe melk gemaakt worden bevatten echter een volledig complement aan enzymen en worden daarom gemakkelijker verteerd dan kaas die van gepasteuriseerde melk gemaakt is. Al de gezonde melkdrinkende bevolkingsgroepen die door Dr. Price bestudeerd werden consumeren rauwe melk, rauwe gefermenteerde melk of rauwe kaas van normale gezonde dieren die vers gras aten.

Miniralen
De juiste manier om mineralen in te nemen is via mineraalrijk water, via voedingsrijk voedsel en dranken, door mineraalrijke botten bouillonsoepen waarin alle van de macromineralen – natrium, chloor, calcium, magnesium, fosfor, kalium en zwavel – beschikbaar zijn in een klaar-voor-gebruik-zijnde geïoniseerde vorm als een echt juiste elektrolytische oplossing; door het gebruik van ongeraffineerd zeezout; en door het toevoegen van kleine hoeveelheden klei of leem als supplement aan water of voedsel toegevoegd, een praktijk die in vele traditionele gemeenschappen in de hele wereld wordt gevonden.

Als het met water gemengd wordt, vormt klei een tijdelijk colloïdaal systeem waarin fijne deeltjes door het water verspreid worden. Eventueel slaan de deeltjes op de bodem van de behouder neer, maar een grote variëteit aan ionen zal in het water verblijven. Deze minerale ionen zijn beschikbaar voor absorptie, terwijl andere mineralen die een integraal deel van de kleideeltjes vormen in sommige gevallen beschikbaar zijn voor absorptie via ionische uitwisseling op het moment van contact met de villi in de darm. Klei deeltjes, die gedefinieerd worden als hebbende een afmeting van minder dan 1-2 micron, hebben een grote oppervlakte in verhouding tot de afmeting er van. Ze dragen een negatieve elektrische lading en kunnen positieve pathogene atomen aantrekken tezamen met toxines en ze door het lichaam heen transporteren. Dus, klei-mineralen voorzien niet alleen in mineralen maar kunnen ook worden gebruikt als ontgiftigings-agenten. Als zodanig, vergemakkelijken ze de assimilatie en kunnen spijsverteringsklachten voorkomen zoals voedselvergiftiging en diarree. Ze zullen zich ook binden met anti-voedingsstoffen die in plantaardig voedsel worden gevonden, zoals bittere tannines, en de absorptie er van verhinderen. Silicium:dit veel genegeerde element is nodig voor sterke maar flexibele botten en gezond kraakbeen, bindweefsel, huid, haar en nagels. In de bloedvaten helpt de aanwezigheid van adequaat silicium arteriosclerose te voorkomen. Silicium beschermt ook tegen toxisch aluminium. Goede bronnen zijn granen met glinsterende buitenkant zoals gierst, maïs en lijnzaad, de stengels van groene groenten en zelfgemaakte bottenbouillons waarin kippenpootjes of kalfspoten zitten.

Enzymen
Onverwerkte volwaardige voedselsoortgeven een goede gezondheid; enzymenrijke voeding voorziet in grenzenloze energie. Bijna alle traditionele gemeenschappen hadden rauwe, enzymenrijke voedselsoorten in hun keukens – niet alleen plantaardige voedselsoorten, maar ook rauwe dierlijke proteïnes en vetten in de vorm van zuivelproducten, rauwe vis, rauw spiervlees en orgaanvlees. Deze voedingswijzes bevatten traditioneel ook een bepaalde hoeveelheid gefermenteerde voedselsoorten, welke een enzymengehalte hebben wat verder vergroot wordt door het fermenteringsproces. Het laten fermenteren van zuivelproducten - en dat bijna universeel onder pregeïndustrialiseerde volkeren wordt gevonden - vergroot het enzymengehalte van melk, room, boter, en kaas. Etnische groepen die grote hoeveelheden gekookt vlees eten includeren gewoonlijk gefermenteerde groenten of condimenten zoals zuurkool en ingemaakte wortels, komkommers en bieten bij hun maaltijden. Gefermenteerde soyaproducten uit Azia, zoals natto en miso, zijn een andere goede bron aan voedselenzymen, als deze voedselsoorten onverhit worden gegeten. Granen, noten, peulvruchten en zaden zijn rijk aan enzymen zoals ook aan andere voedingsstoffen, maar ze bevatten ook enzymeninhibitoren. Als deze niet gedeactiveerd worden, kunnen ze een grote belasting voor het verteringssysteem zijn. Het laten kiemen, weken in warm water, het laten verzuren, cultiveren en fermenteren – alle processen die gebruikt worden in traditionele gemeenschappen – deactiveren deze enzymenremmers, en maken zo dus de voedingsstoffen in granen, noten en zaden makkelijker beschikbaar. Het meeste fruit en groenten bevatten maar weinig enzymen; plantaardige voedselsoorten die uitzonderlijk veel enzymen bevatten zijn extra virgin olijfolie en andere ongeraffineerde oliën, rauwe honing, druiven, vijgen, en veel tropisch fruit inclusief avocado’s, dadels, bananen, papaja, ananas, kiwi en mango’s. Terwijl we ook een variëteit aan rauw voedsel in onze diëten zouden moeten includeren, moeten we herkennen dat er geen traditionele voedingswijze is die exclusief uit rauw voedsel bestaat. Zelfs in de tropen waar het vuur niet gebruikt wordt voor de warmte, maken de inwoners iedere dag een vuur om daar op hun voedsel te koken. Sommige voedingsstoffen worden beter beschikbaar door het koken en het neutraliseert ook de natuurlijk optredende toxines in het plantaardige voedsel. In het algemeen zouden granen, peulvruchten en bepaalde soorten groenten gekookt moeten worden. Terwijl wij veel rauw voedsel includeren in de voedingswijze, kunnen sommige groenten het beste gekookt gegeten worden. Bijvoorbeeld kool, broccoli, Brusselse spruiten en boerenkool bevatten chemicaliën die de productie van schildklierhormonen blokkeren. Bietenbladeren, spinazie en snijbietenblad bevatten oxaalzuur die de calciumopname blokkeren en de ijzerabsorptie en irriteren de mond en spijsverteringsorganen. Rauwe aardappels bevatten substanties die hemaglutines genoemd worden die de juiste functie van de bloedcellen ontregelt. Het koken neutraliseert deze schadelijke substanties (net zoals ook het fermentatieproces). Spinazie en kool zijn populaire saladevoedselsoorten, maar zouden alleen maar af en toe in rauwe vorm gegeten mogen worden. Dierlijk voedsel zou zowel rauw als gekookt moeten worden. Sommige mensen doen het maar matig met rauw voedsel – of vinden dat rauwe voedsel geheel onappetijtelijk – in welk geval ze de Aziaten zouden moeten nadoen door kleine hoeveelheden enzymenrijke condimenten aan het gekookte voedsel toe te voegen.

Het drogen in de zon is een eeuwen oude methode om voedsel te bewaren en zelfs de voedingsstoffen er in te vergroten. We zouden voedselsoorten moeten vermijden die verwerkt zijn door methodes met hoge temperaturen - inclusief pasteurisatie - het drogen op hoge temperaturen, het op hoge temperaturen en hoge druk verwerken van granen (extrusie) en het op hoge temperaturen en oplosmiddelen extraheren van oliën. Bestraling verhit het voedsel niet tot op hoge temperaturen maar het verandert desondanks de voedingsstoffen er in. Voedingsonderzoeken laten zien dat bestraald voedsel mutagene abnormaliteiten in het bloed veroorzaakt bij kinderen. Bestraalde zaden zullen niet kiemen. De meeste commerciële spijzen zijn bestraald. Ingeblikt voedsel zou maar een beperkte rol in je voeding mogen spelen, niet alleen omdat de vitamines er in vernietigd zijn maar omdat blikvoedsel geen enzymen bevat. Men zou altijd de voorkeur moeten geven aan verse groenten uitgezonderd tomaten. De tomaten die ingeblikt zijn, werden ingemaakt op de piek van hun rijpheid met een caroteengehalte wat veel hoger ligt dan de meeste verse tomaten die in de winkel verkocht worden. De carotenen overleven het inblikkingsproces terwijl sommige andere vitamines dat eventueel niet doen. Dus, het beperkt gebruik van ingeblikte tomatenproducten is acceptabel.

Dranken
En onderzoek van dranken over de hele wereld laat zien dat traditionele gemeenschappen vaak lacto-gefermenteerde oftewel melkzuur-gefermenteerde dranken drinken die gemaakt worden van fruit, melk, plantensap, kruiden en granen. Deze melkzuur-fermentatie is een proces waarin speciale bacteriën suiker en zetmeel omvormen naar gezonde zuren. Deze dranken worden gewaardeerd voor de medische kwaliteiten er van, en ook voor de mogelijkheid om spijsverteringsproblemen en constipatie te verlichten. Ze stimuleren de lactatie, versterken de zieke, verbeteren de vertering en bevorderen het algehele welzijn en weerstand. Boven alles worden deze dranken beschouwd als superieur zijnde boven gewoon water in hun mogelijkheid om bij lichamelijke arbeid de dorst te lessen. Natuurlijke melkzuur-gefermenteerde dranken bevatten vele waardevolle mineralen in geïoniseerde vorm en kleine hoeveelheden natuurlijke suikers tezamen met melkzuur en gezonde lactobaccilli, die alle op vele manieren een goede gezondheid bevorderen.Water waarin een beetje citroensap er in uitgeperst zal de dorst lessen en de vertering beter helpen dan gewoon water.

Voedselcombinaties
Argument tegen voedselcombinaties merkt op traditionele gemeenschappen hebben geen beperkingen vinden wiens intuïtieve wijsheid de voedselkeuzes hebben gedicteerd die hun generaties lang gezond hebben gehouden. Enkele voorbeelden uitgekozen van het onderzoek van Dr. Price zal voldoende zijn: Geïsoleerd levende mensen uit Zwitserse dorpen aten melkproducten met roggebrood; primitieve Schotse volkeren leefden op vis en haver, de inheemse Caribische volkeren consumeerden zeevoedsel tezamen met zetmeelhoudende wortels van de manioc-familie; de Indianen uit de Andes aten aardappels met kleine dieren en zeevoedsel; Polynesiërs consumeerden zetmeelhoudende wortels, fruit en zeevoedsel. Semitische volkeren combineerden melkproducten met granen. Primitieve volkeren met hun juiste inheemse wijsheid, legden geen beperkingen op het combineren van zetmelen en proteïnes, of zelfs op fruit en proteïnes – ze konden het niet veroorloven en ze hadden dat ook niet nodig.

Sojabonen
Soyabonen mogen niet zoals andere bonen gebruikt worden in soepen en andere gerechten maar alleen maar als gefermenteerde producten zoals miso, natto, en temphe. Het is ook een misvatting te berusten op tofu of bonenwrongel als een proteïnevoedsel vanwege het hoge phytatengehalte er van. Diegenen die tofu eten zouden er wijs mee zijn om de Japanners na te doen die tofu in vissenbouillon eten en niet als vervanger van dierlijk voedsel. Soya melk, vaak als vervanging voor koemelk gebruikt, heeft ook een hoog phytatengehalte en kan tot minerale gebreken leiden.

Bouillons
Bijna overal ter wereld in traditionele keukens werden er vlees- en visbouillons gebruikt. Op de juiste manier bereide vleesbouillons zijn bijzonder voedingsrijk, ze bevatten de mineralen van de botten, kraakbeen, merg en groenten in de vorm van elektrolyten - een vorm die makkelijk opneembaar is. Zure wijn of azijn die er bij het koken er aan wordt toegevoegdhelpt om de mineralen er uit in de bouillon te halen, vooral calcium, magnesium, en kalium.
Rauwe voedsel materialen zijn colloïdaal en trekken water aan; daarmee wordt bedoeld dat ze “vloeistoffen aantrekken” oftewel de sapstromen stimuleren. Dus als we een salade eten of wat vleesbouillon, dan stimuleren de colloïdalen de spijsverteringssappen voor een snelle en effectieve vertering. Colloïdalen die verhit werden zijn in het algemeen waterafstotend – ze drijven de vloeistoffen oftewel terug oftewel ze stoten die af, en maken gekookt voedsel moeilijker te verteren. Het proteïne gelatine in vleesbouillons heeft de ongewone eigenschap van het aantrekken van vloeistoffen – het is wateraantrekkend – zelfs dan als het verhit is geweest. Dezelfde eigenschap waardoor gelatine water aantrekt om desserten van te maken, laat het de verteringssappen naar het gebied van de gekookte voedseldeeltjes trekken.

Een andere traditionele opvatting is dat viskoppensoep de viriliteit verhoogt. Visbouillon, die gemaakt wordt van de hele vis, is vooral rijk aan mineralen zoals ook het belangrijke jodium. Belangrijker is zelfs de bouillon die van de koppen gemaakt wordt en daarom tevens van de schildklieren van de vis die voorzien in schildklierhormonen en ander substanties, die de schildklier voeden.

Men kan uittesten of je bouillon voldoende hoeveelheden gelatine bevat door de bouillon af te laten koelen. Als die in de ijskast wordt gezet dan zou die dik moeten worden, ongeveer zoals gelei.

Saladedressings
Onze salades zouden gewoon met limoensap aangemaakt moeten worden, men zegt dat dit zo gedaan moet worden om een te veel aan vet en olie te kunnen vermijden in de voeding. Het probleem is dat de salade op deze manier gemaakt met maar een beetje limoensap praktisch oneetbaar is. Als resultaat van dit goed bedoeld advies, vermijden vele gezondheidsbewuste mensen de saladedressings zo veel mogelijk, dan er smakelijk van te kunnen genieten. Daarentegen zijn zelf thuisgemaakte saladedressings die gemaakt worden met extra virgin olijfolie en rauwe azijn of limoensap het beste waarmee enigerlei respectabele salade kan worden aangemaakt. Olijfolie voorziet in vitamine E en een hele hoop anti-oxidanten, terwijl zowel de olijfolie als de rauwe azijn voorzien in een breed spectrum aan enzymen - - en dat meteen aan het begin van de maaltijd, waar ze behoren te zijn. Verse kruiden en knoflook, ansjovis, gefermenteerde room, rauwe kaas, rauwe eidooier en zelfgemaakte mayonaise die bij de dressing worden gedaan, dragen alle iets bij aan zowel het enzymen en vitaminegehalte als ook aan smaak die de appetijt opwekt en ons de salade tot de laatste hap op laat eten. Voor al je dressings bevelen we extra virgin olijfolie als basis ingrediënt aan, samen met een beetje ongeraffineerde lijnzaadolie.

Kokoscream
Deze harde witte blokken smelten als ze aan bouillon, soep of saus of curry worden toegevoegd. Dit is een wonderbaarlijk product dat een rijke samenstelling en echte kokossmaak aan zowel hoofdgerechten als bijgerechten.

Geïmporteerde kazen zoals Roquefort en Parmesaanse kaas, zijn gemaakt van rauwe melk. We raden vooral Roquefort aan, die van schapenmelk gemaakt is, die een goede bron aan antibacterieel laurinezuur is.

Soep
We hebben reeds de gezondheidsbevorderende eigenschappen van vleesbouillons in de voedingswijze besproken; de toevoeging van groenten, peulvruchten, granen en vlees aan zulk een soep waarin al de mineralen van het vlees, bot en merg in een makkelijk opneembare vorm aanwezig zijn, resulteert in een soep die kan dienen als maaltijdsoep.
Aarzel niet om gefermenteerde room aan je soep toe te voegen uit angst om te veel vet te eten. Deze voorziet niet alleen in enzymen maar ook waardevolle vetoplosbare vitamines. Deze vetoplosbare vitamines zijn wat je lichaam nodig heeft om de mineralen in de soep te kunnen gebruiken. Je kunt ook zoals in de Russische traditie wat bietenkvass er aantoevoegen of gefermenteerde wei. Als je de soep daarna niet opwarmt, dan zullen net zoals gefermenteerde room ook de kvass en de wei het beste voorzien in waardevolle enzymen en melkzuur, dit samen met een aangename ietwat zure smaak.

Toen Dr. Price zijn pionierende studies over primitief levende mensen in de hele wereld maakte, moest hij vaststellen dat bijna iedere gemeenschap die hij bezocht een bepaalde hoeveelheid van het dierlijke proteïne rauw at. Vele onderzoekers hebben het aanbevolen om regelmatig rauw vlees in de voeding te eten; maar anderen die het probleem van de darmparasieten aanhalen beweren dat vlees nooit rauw gegeten mag worden (geen wonder dat velen van ons zo verward zijn over voeding !) Parasieteninfecties komen vaak voor onder de Japanse en Koreaanse bevolking die gewoonlijk rauwe vis eet, dus moeten deze waarschuwingen wel serieus genomen worden, maar gelukkig kunnen we parasieten in dierlijk voedsel er uit verwijderen zonder deze te koken. Het probleem van parasieten in rund- of lamsvlees kan makkelijk opgelost worden. Vries simpelweg het vlees 14 dagen in. Rauwe vleesgerechten zouden zowel het vet als het vlees moeten bevatten, omdat vleesvet antimicrobiële vetzuren bevat.
Het probleem met vis is moeilijker omdat vis zijn vastheid verliest als het ingevroren wordt. De oplossing die gevonden wordt in vele etnische keukens, vooral in de warme landen - is het om deze vis te marineren of te laten fermenteren in een zure oplossing van lemoensap, citroensap of melkwei. Dit zal alle parasieten en pathogenen doden en ook dienen om de vis goed voor te verteren.

Marineren
In vele etnische recepten marineert men taaie stukken vlees 24 – 48 uur lang in wijn, yoghurt of karnemelk. Deze methode maakt het vlees zacht en verteert het voor. We raden het af om rood vlees lang te bakken op hogere temperaturen van boven de 100 graden C. Onderzoeken hebben uitgewezen dat vlees dat hoger verhit wordt moeilijker verteerbaar is en zelfs ook de groei van pathogenen en virussen in de darm bevordert. Hier ligt een andere reden om vlees met saus en bouillon te eten die gelatine bevatten en van water aantrekkende colloiden om de proteïnevertering te vergemakkelijken.

Aardappels, broccolie ect. stomen ipv. koken!
Licht te stomen en niet te lang. De meeste van de vitamines en mineralen zullen in de groenten blijven waar ze horen, en het kleine verlies er van wordt gecompenseerd door het feit dat door het lichte koken de ingrediënten van de groenten makkelijker beschikbaar en geassimileerd kunnen worden. Aarzel niet om boter op je groenten te doen. De vetoplosbare vitamines en de Price- Factor in boter zijn precies datgene wat je lichaam nodig heeft om ten volle de mineralen in plantaardig voedsel te kunnen verwerken. Zout de groenten licht na het koken met zeezout.

Eidooiers
Het is goed en gezond om rauwe eidooiers van verse eieren te eten, maar het wit van het ei zou alleen maar af en toe mogen worden gegeten. Rauw eiwit bevat een substantie die avidine heet, en die interfereert met de absorptie van biotine, een B-vitamine, en het bevat ook trypsine-inhibitors die interfereren met de proteïne-vertering. Deze anti-voedingsstoffen worden geneutraliseerd door ze licht te koken.

Weken in warm water!
Onze voorvaders - en praktisch alle pre- industrialiseerde mensen - weekten en fermenteerden hun granen voordat ze deze tot een porridge, tot brood, cakes en casssaroles maakten. Het weken in warm water zal ook de enzymen-inhibitors neutraliseren die in alle zaden zitten, en de vorming van een aantal gezondheidsbevorderende enzymen bevorderen. Granen vallen in twee algemene categorieën. De granen die gluten bevatten zoals haver, rogge, gerst, en vooral tarwe, zouden niet geconsumeerd mogen worden zonder dat die worden geweekt of gefermenteerd; boekweit, rijst en gierst bevatten geen gluten en worden beter verteerd. Volkoren rijst en volkoren gierst bevatten lagere hoeveelheden phytaten dan andere granen en dus is het niet zo erg noodzakelijk om deze te weken. Alhoewel zouden ze tenminste twee uur zacht gestoomd moeten worden in een mineraalrijke gelatinehoudende bouillon. Dit zal wat van de phytaten neutraliseren die ze bevatten en voorzien in verdere mineralen om datgene te compenseren wat er nog in gebonden blijft; terwijl de gelatine in de bouillon de vertering grotendeels zal vergemakkelijken.In de meeste gevallen, kan spelt in onverwerkte granen broden en pasteitjes dienen als vervanging voor tarwe. Een andere aloude niet-hybride variëteit van de tarwe is kamut, die terug te vinden is tot in het begin van de Egyptische tijden. Sommige mensen die allergisch zijn voor de hedendaagse tarwesoorten gaat het beter als ze in plaats daarvan kamut of spelt gebruiken. Teff is een graansoort uit Noord-Afrika en wordt geheel gefermenteerd voordat het tot brood wordt gemaakt. Quinoa komt uit de Noord-Amerikaanse Andes, en werd het eerst in de westerse literatuur beschreven door Dr. Weston Price. Technisch gesproken is het geen echt graan, maar het zaad van de Chenepodiumfamilie, en heeft het superieure voedingseigenschappen. Alle quinoaproducten zouden geweekt moeten worden - de Indianen uit de Andes stelden vast dat de anti- voedingsstoffen in de quinoa op deze manier geneutraliseerd worden. Amaranth is een nieuw ontdekt graan wat ook uit Zuid-Amerika afkomstig is, en wat gebruikt kan worden in vele recepten. Boekweit, een ander genegeerd graan, is waardevol voor zijn hoge gehalte aan tegen kanker beschermende nitrilosides. Net zoals ook quinoa, is boekweit technisch gezien ook geen echt graan maar het zaad van een kruid, een familielid van de rabarberplant.

Cakes baken met zure melk
Vrouwen van vroeger wisten dat de meest heerlijke pannenkoeken, muffins en cakes werden gemaakt door het meel eerst in zure of gefermenteerde melk, of in karnemelk, of in room te weken. De karnemelk, de gefermenteerdemelk, de yoghurt en de melkwei (en ook citroensap en azijn), activeren het enzyme lipase dat het phytinezuur in de zemel van het graan afbreekt. Zure melkproducten voorzien ook in melkzuur en lactobaccillus bacteriën, die helpen om complexe zetmelen af te breken, zoals ook irriterende pralines en moeilijk te verteren proteïnes. Het weken verhoogt het vitaminegehalte en laat de voedingsstoffen in granen beter beschikbaar. We raden aan om twee graanproducten te vermijden die algemeen beschouwd worden als gezond voedsel, en dat zijn de zemel en de tarwekiem. De zemel heeft een hoog phytatengehalte, en tarwekiemen worden zeer vlug ranzig.

Peulvrucht (bonen)
Peulvruchten of peulvruchtachtigen zoals bonen of kikkererwten, linzen, erwten, pinda’s en cashewnoten hebben de mensheid vele eeuwen lang gevoed Bonen worden lange tijd geweekt voordat ze gekookt worden. Het weekwater wordt weg geschud, de bonen worden omgespoeld De Aziaten hebben methodes ontwikkeld om geweekte en gekookte peulvruchten te in-oculeren, vooral soyabonen, om producten te produceren zoals miso, tempeh en natto. In feite mogen bonen alleen maar gegeten worden nadat ze gefermenteerd zijn. Ze liggen hoog in phytinezuurgehalte en bevatten sterke enzymen-inhibitors die ernstige verteringsstoornissen kunnen veroorzaken, een verminderde proteïne-vertering en chronische gebreken in de aminozuur-assimilatie. Deze phytaten en enzymen-inhibitors worden niet gedeactiveerd door gewoon te koken. Voeg altijd citroensap of de vloeistof van gefermenteerde groenten bij aan boon en groentesoepen. Bonen- en linzenrecepten gaan erg goed samen met zuurkool en andere melkzuurgefermenteerde groenten. In salades, wordt de smaak van bonen en linzen verbeterd door veel uien er bij te doen. Traditionele gemeenschappen waarvan de keuken is gebaseerd op peulvruchten, bereiden die met veel zorg. Bonen worden lange tijd geweekt voordat ze gekookt worden. Het weekwater wordt weg geschud, de bonen worden omgespoeld en, in het geval van de kikkererwten worden de velletjes er van afgehaald. Als de peulvruchten koken, wordt het schuim wat er boven op het water gaat zitten er zorgvuldig van af geschept. Soms wordt op de helft van het kookproces het water vervangen. Zulke zorgvuldige voortgang bij het koken verzekert dat de peulvruchten goed verteerbaar zijn, en de voedingsstoffen die ze hebben ook goed geassimileerd worden omdat zulk een zorgvuldige bereiding het phytinezuur neutraliseert en de moeilijk-te-verteren complexe suikers afbreekt.

Noten
Noten zijn een bijzonder voedingstrijk voedsel als ze op de juiste manier bereid worden. Ook hier dienen de levensgewoontes van de oude traditionele volkeren als leidraad. Die begrepen instinctief dat ze het beste geweekt kunnen worden of gedeeltelijk gekiemd voordat ze kunnen worden gegeten. Dit komt omdat noten vele enzymen-inhibitors bevatten die een echte zware belasting en stress op de besturing van het verteringsmechanisme kan zijn, als er te veel van wordt gegeten. Noten zijn gemakkelijk te verteren en hun voedingsstoffen zijn makkelijker er uit opneembaar als ze overnacht eerst in zoutwater worden geweekt, en dan worden gedroogd in een warme oven. Je kunt daarvoor ook de dehydrator (droogoven) gebruiken. Deze methode bootst de methode na van de Azteken zoals ze pompoenpitten in een zoutoplossing lieten weken en ze dan in de zon droogden voordat ze die gewoon op zich op aten, of door ze in de maaltijd te vermalen. Het zout in het weekwater activeert de enzymen die de enzymen-inhibitors neutraliseren. Een uitstekende tussendoortje is knapperige noten met rauwmelkse kaas.

bron: Nourishing Traditions

An inconvenient truth a global warning

februari 4, 2007

Idereen zou deze documentaire dvd (te huur bij iedere vidiotheek) moeten zien.

Voormalig vice-president Al Gore schets in de documentaire een indringend toekomstbeeld van onze planet en daarmee ook van onze beschaving. Gore maakt korte meten met alle mythes en mnisvattingen over de opwarming van de aarde om te benadrukken dat deze wel degelijk een acuut gevaar neemt!

Titel dvd:
An inconvenient trhth a global warning

Geklaarde boter

februari 2, 2007

Ghee = geklaarde boter
Geklaarde boter (andere namen er voor zijn: Ghee, Ghi, Smen)

Wat is geklaarde boter?
Ghi (of ghee) is geklaarde boter. De Tibetanen drinken het in hun thee, maar ghi is ook - iets minder exotisch - een braadboter van hoge kwaliteit. ‘Klaren’ is het verwijderen van eiwitten en zouten uit de boter, omdat die bij verhitting bruin en bitter worden.

Klaren gaat als volgt: verse boter wordt langzaam verhit, het schuim (dat de eiwitten bevat) wordt er afgeschept en de boter wordt zo voorzichtig afgegoten, dat het bezinksel van caseine en zouten achterblijft. In Nederland maakte men vroeger volgens hetzelfde principe zogeheten botersmout.

Ghi is zuiver en zacht van smaak, spat niet en kan gebruikt worden voor bakken, braden en frituren. Het versterkt de smaak van kruiden en specerijen en is lang houdbaar. Professionele koks maken dankbaar gebruik van deze eigenschappen. In India wordt ghi al eeuwen geroemd door Ayurvedische artsen. U kunt zelf boter klaren, maar ghi is ook - in biologische kwaliteit - kant en klaar te koop in de natuurvoedingswinkel.

Zelf maken?

Ghee of geklaarde boter is iets wonderlijks: ze helpt verteren, smeert ons hele lichaam, vermindert cholesterol (indien gemaakt van rauwe organische boter) vooral als je in dezelfde maaltijd ook koud-geperste plantaardige olie verbruikt, ze verjongt & voedt de huid, bewaart voor eeuwig en drie dagen en geeft aan al uw gerechten een ongeëvenaarde smaak!

Bereiding:
Neem (minstens) een halve tot 3 kilo rauwe biologische ongezouten boter (gepasteuriseerd kan ook) en breng die voorzichtig aan de kook.
Als alle boter gesmolten is en er zich schuim aan de oppervlakte vormt, het vuur verminderen en verder zacht laten pruttelen.

Het schuim dat zich vormt regelmatig afschuimen en terzijde bewaren.
Meestal laat men de boter zo’n 30 - 40 min. sudderen tot alle water verdampt is. Op de bodem bevindt zich dan een weinig gestold eiwit dat lichtbruin verkleurd is. De boter zelf is nu transparant goudkleurig en pruttelt nog een beetje maar er ontsnapt geen damp meer. De hele keuken is vervuld van een heerlijke nootachtige geur.

Zet het vuur af en laat de ghee even afkoelen. Filter de ghee nu door een gestreken handdoek of zakdoek in een perfekt droge bokaal met luchtdicht deksel. Gooi de kleverig bruine neerslag weg, die verhoogt AMA.

Het schuim kan je gebruiken als dressing op soep, rijst of kichari, of bij desserts. Let wel: deze is wel rijk aan cholesterol!

Niet in de koelkast bewaren, want condensatie kan bederf doen ontstaan. Gebruik steeds proper & droog keukengerei.

Recente artikelen

Categorie

Archief

Gekiemde granen, noten en zaden

Gefermenteerde zuivelproducten zelf maken

Wat heeft de “primitieve mens” gegeten?

An inconvenient truth a global warning

Geklaarde boter

Belangrijk

Boodschappenlijstje

Thearapieën

Websites diverse

Websites tuinieren

Websites voeding

Websites waarheid of onzin?